ONLY DEVIDAS ! Me to myself & You ! Top Marathi and Hindi articles, poems and gazals. फक्त देवीदास ! साहित्यिक देवीदासाचा स्वतःशी आणि तुमच्याशीही सुरू असलेला सुसंवाद ! आयुष्य तितकेसे सोपे नसतेच कुणालाही . आयुष्याकडे बघतांना बरेच काही जाणवते , आढळून येते. स्वतःच्या व इतर अनेकांच्या आयुष्यातील अनुभवांची ही शिदोरी...फक्त देवीदासाच्या शब्दांत... खास तुमच्यासाठी !
आकाशवाणी रत्नागिरीवर कवीवर्य सुरेश भटांचे शिष्य व रत्नागिरीमध्ये मराठी गझल प्रथमतः सुरू केली त्या देवीदास हरिश्चंद्र पाटील यांची मुलाखत रत्नागिरी आकाशवाणी केंद्रावरून अलिकडेच प्रसारित झाली होती. ती वरीलप्रमाणे व्हिडीओ स्वरूपात यू ट्यूबवर दि. ०१.०७.२०२४ रोजी अपलोड करण्यात आली आहे. रसिक त्यांचा आनंद घेत आहेत.
#interview
#AIR
येथे हसून सारा वैशाख सोसला मी ...
डोळ्यातल्या घनांचा आषाढ रोखला मी !
मी वेडा होतो म्हणुनी ते सर्व शहाणे ठरले
ह्या वेड्याचे हे शहाणपण त्यांना कोठे कळले ?
ही अशी कशी बरे ह्या शब्दांची गफलत झाली ?
मी गीत लिहाया बसलो ; गझलेचे शेरच लिहिले !
अंधार नशिबाचा मी असा मजेने पीत गेलो
पीता पीता माझे मीच अवघे नशीब उजळले !
मी अजून कोणाचा साधा निषेध केला नाही
खंजीर खुपसणारेही दिलगीर होऊन बसले !
मी लिहीत होतो ती केवळ एक कहाणी नव्हती
स्वप्नांनी मी आयुष्याचे पुस्तक नाही भरले !
... देवीदास हरिश्चंद्र पाटील
यामध्ये ज्या दोन दोन ओळी दिसत आहेत त्या प्रत्येकीला #शेर म्हणतात. शेर हा वेगळा काढून वाचला तरी तो अर्थपूर्ण असतो. गझलच्या पहिल्या दोन ओळीतच ( याला गझलचा मतला म्हणतात ) तिची जमीन तयार होते. म्हणजे , गझलचे #वृत्त , यमक , अंत्ययमक इ.सह अर्थातच रचना तयार होते. मूळात कोणतीही रचना कविता होणार आहे , गीत होणार आहे की गझल होणार आहे , हे प्रामुख्याने पहिल्या ओळीतच ठरते. आता वरती जी रचना आहे , तिची पहिली ओळच सांगून जाते की ही गझल होणार आहे. तर ही गझल झाली आहे. यात मिळते , जाळते , माळते , चालते , फेटाळते , पाळते ही ' अ ' अलामत असलेली #यमके आहेत , तर ' माहीत नाही ' हे #अंत्ययमक आहे. गझलच्या शेवटच्या शेराला मक्ता म्हणतात . मक्त्यामध्ये कवी स्वतःचे नांव गझलच्या वृत्तात बसेल असे लिहू शकतो.
यातले सर्व शेर सुटे घेऊन वाचा. ज्यांचा स्वतंत्रपणे वाचल्यावर अर्थबोध होत नाही , अशा कोणत्याही एकत्रित असलेल्या दोन ओळी मला कमेंट द्वारे कळवा. तुमची प्रतिक्रिया मला माझ्या लेखनात #सुधारणा घडविण्यासाठी आवश्यक आहे !
मराठी गझल ही कमीत कमी शब्दांत जास्तीत जास्त आशय व्यक्त करणारी असते. यामध्ये रचनेचा म्हणजेच तंत्राचा आणि मंत्राचा म्हणजेच गझलीयतचा किंवा वृत्तीचा सामावेश असतो. यात प्रामुख्याने अनेकांना प्रश्न पडतो तो वृत्ताचा !
.........................................................
हा लेख वाचल्यानंतरही मराठी गझल लेखनाबाबत काही शंका असल्यास त्याही अवश्य विचाराव्यात , ही विनंती.
#gazal
#marathi_gazal
सोडून व्हायचे मी साजण दिले कधीचे
तेव्हा तसे तिनेही कारण दिले कधीचे...
जमिनीवरीच माझा संसार थाटला मी
आकाश पाखरांना आंदण दिले कधीचे...
मजलाच हाय माझे झाले नकोनकोसे
सोडून हाय मीही भांडण दिले कधीचे
माझा अखेर मीही झालो समुद्र होतो
त्यांना चिपीतले मी खाजण दिले कधीचे
आयुष्य सर्व माझे गेले तिच्याचसाठी !
गझलेस मीच माझ्या तारण दिले कधीचे
... देवीदास हरिश्चंद्र पाटील
मी सुंदर स्वप्नांचे
मी सुंदर स्वप्नांचे इमले बांधत असतो
वाळुवर पाण्याने चित्रे रेखत असतो
आयुष्य पुढे मागे सरकत बिरकत असते
माझ्याच हिशेबाने पण मी चालत असतो
होईल मनाजोगे... होईल कधी काळी...
मी आत असा माझ्या मज समजावत असतो
गावात कधी गेलो की आग्रह होतो अन्
मी पिंपळपारावर गोष्टी सांगत असतो
हे दु:खं मला बघते बिलगून बसायाला
हटकून असा त्याला मीही टाळत असतो
संदर्भ जुने काही जातात पुन्हा लागुन
एकेक क्षणामधुनी मी मज शोधत असतो
ते फूल वहीमधले अजुनी छळते आहे
मी याद तुझी माझी अजुनी काढत असतो
हा बंद तुझा आता बाजार जगा झाला
घरट्यात स्वतःच्या मी आता हिंडत असतो
... देवीदास हरिश्चंद्र पाटील
टीप : मराठी गझलबद्दलचा अशी शिका मराठी गझल हा लेखही अवश्य वाचा .
कोंडमारा
बरेच काही म्हणावयाचे अजून बाकी मनात आहे
कुठे तरी एक कोंडमारा म्हणे मजा थांबण्यात आहे
फिकाफिकासा ... उदासवाणा... मलूल आहे असा बिचारा...
अजून चाफा अबोल आहे... अजूनही दु:खं आत आहे
खरेच ती एक चूक माझी मलाच होती नडून गेली
तसा कुणाचाच ह्यात काही म्हणावयाला न हात आहे
जरी असा मी निवांत आहे तरी जिवालाच घोर लागे
तसा इथे सावलीतसुद्धा उभा खरा मी उन्हात आहे
तसे मला वाटले खरे ते मला कधी बोलता न आले अजूनही जीभ चावण्याचा जुनाच माझा प्रघात आहे
पुन्हा पुन्हा युद्ध जिंकताना पुन्हा पुन्हा युद्ध हारलो मी
रणात मी धूळ चारलेली अजूनही संभ्रमात आहे !
अजून तू पान पान माझे कुठे तसे वाचलेस आहे ...?
अजूनही ओळ ओळ माझी कुठे तुझ्या काळजात आहे?
मनाप्रमाणे जगावयाचा विचारही दूर ठेवला मी !
मनातले मी मनात माझ्या तसेच ठेवून जात आहे ...
.... देवीदास हरिश्चंद्र पाटील
टीप :
मराठी गझलबद्दलचा अशी शिका मराठी गझल हा लेखही अवश्य वाचा .
मी न केला अती अभ्यास गझलांचा
अंतरी ठेवला मी ध्यास गझलांचा
मी न सांभाळली वृत्ते पुस्तकी ती
फक्त ' वृत्ती ' त होता श्वास गझलांचा
हात सोडून गेली माणसे होती
लाभला हात पण हमखास गझलांचा
ओळ सुचली तशी लिहिली गझल होती
गुणगुणत राहिलो मधुमास गझलांचा
मज दिली गझल बापाने गझलच्या अन्
आवडू लागला सहवास गझलांचा
.... देवीदास हरिश्चंद्र पाटील.
टीप :
मराठी गझलबद्दलचा अशी शिका मराठी गझल हा लेखही अवश्य वाचा .
सहवास गझलांचा
मी न केला अती अभ्यास गझलांचा
अंतरी ठेवला मी ध्यास गझलांचा
मी न सांभाळली वृत्ते पुस्तकी ती
फक्त ' वृत्ती ' त होता श्वास गझलांचा
हात सोडून गेली माणसे होती
लाभला हात पण हमखास गझलांचा
ओळ सुचली तशी लिहिली गझल होती
गुणगुणत राहिलो मधुमास गझलांचा
मज दिली गझल बापाने गझलच्या अन्
आवडू लागला सहवास गझलांचा
.... देवीदास हरिश्चंद्र पाटील.
टीप :
मराठी गझलबद्दलचा अशी शिका मराठी गझल हा लेखही अवश्य वाचा .
सत्य
रोखलेली आसवें मोकळी कर !
काळजाशी तू मला एकदा धर !
कोणते हे अंतरी दु:खं आहे ?
कोंडलेले हुंदके बोलु दे तर !
मेघ हृदयी थांबले का कळेना...
सांग हृदयी थांबली का बरे सर...
हया उन्हाला रोजचे सोसशी तू
काय बोलू ; सावली भाजते जर !
कोणते हे सत्य जे झाकशी तू ?
हा कशाला चेहरा चेह-यावर ?
.... श्री . देवीदास हरिश्र्चंद्र पाटील
..............................................
दरी
मला आता जरा शंका तुझी आली खरी आहे
सुखा तू थांब दाराशी ; व्यथा माझ्या घरी आहे !
कधीपासून ते मीही स्वत:शी बोललो नाही
तुला जे सांगतो आहे मनाच्या मंदिरी आहे !
तुला आता हवी आहे कथा माझ्या जवानीची
तुलाही वाटते आहे ... तिथे काही तरी आहे ... !
तुझ्यावर शेर एखादा मला आता करू दे ना...
मला तू सांग आता जे तुझ्याही अंतरी आहे !
कितीसे खोल जावे मी ... कितीसे खोल जावे तू ...
कळेना खोल प्रेमाची कितीशी ही दरी आहे !
.... देवीदास हरिश्चंद्र पाटील
टीप :
मराठी गझलबद्दलचा अशी शिका मराठी गझल हा लेखही अवश्य वाचा .